Thứ tư, ngày 28 tháng 6 năm 2017
Chào mừng quý vị đến với Cổng thông tin Giáo dục Quảng Trị

            Giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh ngay từ những năm tháng trong nhà trường phổ thông là việc làm vô cùng quan trọng và cần thiết, góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục, phát triển toàn diện con người, hình thành và bồi dưỡng nhân cách học sinh - những công dân, chủ nhân tương lai của đất nước. Đặc biệt, trong bối cảnh hiện nay, do nhiều nguyên nhân khác nhau, tình trạng đạo đức, lối sống của một bộ phận giới trẻ có nhiều bất ổn, từ thái độ học tập, ý thức chấp hành nội quy, kỷ luật của nhà trường, chấp hành pháp luật đến những hành vi tiêu cực trong học tập, thi cử của học sinh và sự xâm nhập của các tệ nạn xã hội vào học đường là những vấn đề rất đáng lo ngại. Thực tế đó đòi hỏi phải nhận rõ thực trạng, có những giải pháp kịp thời, hợp lý để đẩy mạnh, nâng cao hiệu quả giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh.

            1.  Công tác giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh trong nhà trường phổ thông thời gian qua

            Có thể nói, việc giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh trong nhà trường là nhiệm vụ hàng đầu, luôn được Bộ Giáo dục và Đào tạo, các cơ quan quản lý, các nhà trường quan tâm và có những chỉ đạo, kế hoạch phù hợp.

            Công tác giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh trong nhà trường phổ thông được thực hiện qua chương trình chính khóa và các hoạt động giáo dục, hoạt động ngoài giờ lên lớp. Nhìn rộng ra, đó là trách nhiệm của tất cả các môn học, tấm gương của tất cả các thầy cô giáo. Nhưng trực tiếp nhất, ở Tiểu học là môn Đạo đức, ở THCS và THPT là môn học Giáo dục công dân. Các hoạt động ngoài giờ lên lớp theo các chủ điểm phong phú sáng tạo, có sức lôi cuốn hấp dẫn học sinh cũng góp phần quan trọng trong việc giáo dục các giá trị chuẩn mực, hành vi đạo đức cho các em.

            Công tác giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh trong nhà trường trong những năm tháng qua đã góp phần quan trọng trong việc vun đắp, bồi dưỡng nhân cách học sinh. Nhiều thế hệ học sinh đã trưởng thành vớ bao hoài bão ước mơ, phẩm chất đạo đức trong sáng, tốt đẹp, lối sống trung thực, lành mạnh. Tuy nhiên, theo đánh giá vẫn không ít học sinh vi phạm đạo đức, pháp luật, lối sống thụ động, buông thả... Đây là những vấn đề mà ngành Giáo dục và cả xã hội phải quan tâm. Vậy nguyên nhân do đâu?

            Chương trình, sách giáo khoa môn Đạo đức, Giáo dục công dân bên cạnh những ưu điểm như:

            Về cơ bản, mục tiêu môn học đã đáp ứng đúng quy định của Luật Giáo dục, được cụ thể hóa trên 3 bình diện: kiến thức, kỹ năng và thái độ; đã xác định được chuẩn kiến thức, kỹ năng làm cơ sở biên soạn sách giáo khoa, sách giáo viên để dạy học và kiểm tra đánh giá kết quả học tập. Chương trình đã chú trọng đến giáo dục các giá trị, chuẩn mực đạo đức, chuẩn mực pháp luật gắn với quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân, đã phần nào thể hiện được nguyên tắc tích hợp trong dạy học. Kết cấu chương trình có phần mở dành cho việc dạy các vấn đề của địa phương.

            Sách giáo khoa môn Giáo dục đạo đức - công dân về cơ bản đã bám sát và cụ thể hóa mục tiêu chương trình, được biên soạn công phu với các chủ đề lớn về đạo đức, pháp luật, kinh tế, chính trị-xã hội, có nhiều nội dung đáp ứng tốt yêu cầu giáo dục đạo đức, lối sống và giáo dục pháp luật. Hệ thống bài học từ tiểu học đến trung học phổ thông được xây dựng trên cơ sở hệ thống giá trị, được thiết kế theo hướng đồng tâm, phát triển và tích hợp nhiều nội dung xã hội cần thiết cho người công dân tương lai.

            Phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá kết quả giáo dục đã có những chuyển biến tích cực. Nhiều giáo viên đã tích cực đổi mới phương pháp dạy học, bước đầu đã kết hợp nhiều phương pháp, kỹ thuật dạy học tích cực, chú trọng sử dụng các phương tiện dạy học hiện đại vào quá trình dạy học. Việc chuyển hướng dạy học từ truyền thụ kiến thức thuần túy sang rèn luyện kỹ năng và định hướng phát triển thái độ cho người học bước đầu được giáo viên coi trọng.

Về kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh, giáo viên môn giáo dục đạo đức-công dân bước đầu đã thực hiện được việc kết hợp giữa đánh giá bằng cho điểm kết quả thực hiện các yêu cầu về chuẩn kiến thức, kỹ năng và thái độ đối với từng chủ đề thuộc môn học quy định trong chương trình và đánh giá bằng nhận xét sự tiến bộ về thái độ, hành vi trong việc rèn luyện đạo đức, lối sống của học sinh theo nội dung môn Giáo dục công dân quy định trong chương trình giáo dục phổ thông trong mỗi học kỳ, cả năm học. Việc ra đề kiểm tra nhiều nơi đã thực hiện theo hướng dẫn của Bộ về quy trình ra đề gắn với việc xây dựng ma trận câu hỏi; nội dung đề kiểm tra đã từng bước gắn với việc vận dụng kiến thức vào thực tiễn,...

Nhưng chương trình, sách giáo khoa đạo đức, công dân vẫn chứa đựng những hạn chế gây khó khăn cho việc giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh.

Chương trình và sách giáo khoa hiện hành đặt ra mục tiêu kiến thức quá cao, không phù hợp với năng lực và tâm lí nhận thức của học sinh phổ thông. Chương trình còn mang tính hàn lâm, nặng về giáo dục pháp luật, chính trị, nhẹ về giáo dục đạo đức, giáo dục giá trị sống và kỹ năng sống, coi trọng lý thuyết, nhẹ thực hành; chưa thường xuyên chú trọng đến việc hướng dẫn tự học, rèn luyện kĩ năng cho học sinh; chưa hướng tới việc hình thành cho học sinh những phẩm chất và năng lực cần thiết của người công dân trong xã hội; cấu trúc/thiết kế chương trình còn "cứng" và "đóng", không tạo điều kiện cho việc cập nhật những thay đổi của đất nước và thời đại, việc lựa chọn nội dung linh hoạt và tận dụng các tình huống trong thực tế cuộc sống vào hoạt động dạy học/giáo dục.

Chương trình giáo dục đạo đức nói chung phong phú, rất nhiều bài học nhưng chương trình chưa xác định rõ những phẩm chất cơ bản của nhân cách con người Việt Nam như thế nào. Các bài học nặng về lý thuyết, thiếu kỹ năng sống, chưa tạo được dấu ấn trong lòng học sinh, hình thành nhân cách không rõ nét, học sinh dễ bị tác động của hoàn cảnh xã hội.

Hình thức tổ chức dạy học còn đơn điệu, chủ yếu tiến hành trong phòng học. Việc đổi mới phương pháp dạy học còn chậm, hiệu quả thấp. Việc kiểm tra đánh giá phổ biến vẫn là kiểm tra việc ghi nhớ, tái hiện kiến thức, chưa chú trọng đánh giá quá trình học tập, rèn luyện, năng lực và phẩm chất học sinh. Khả năng sử dụng công nghệ thông tin trong dạy học của nhiều giáo viên còn hạn chế.

Các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp được tiến hành thường xuyên nhưng hiệu quả chưa được như mong đợi. Các hoạt động tuy phong phú nhưng vẫn còn hạn chế, hình thức, chưa thực sự hấp dẫn học sinh tham gia. Việc phát hiện kịp thời những khó khăn, vướng mắc trong đời sống tâm lí học sinh, học đường để thông qua đó có biện pháp hỗ trợ, giáo dục chưa được phát huy. Việc nhân rộng những điển hình, những tấm gương đạo đức học sinh cần phải đẩy mạnh hơn nữa.

2. Giải pháp nâng cao hiệu quả công tác giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh trong nhà trường phổ thông

Đổi mới cách tiếp cận các thành tố của quá trình dạy học/giáo dục đạo đức-công dân

Về chương trình, sách giáo khoa: Theo định hướng chương trình, SGK sau 2015, chương trình giáo dục đạo đức, công dân mới cần tinh giảm những nội dung khó, trừu tượng, không phù hợp lứa tuổi, không có ý nghĩa thiết thực; đồng thời kế thừa, điều chỉnh cách tiếp cận một số nội dung kiến thức có giá trị và phù hợp, kể cả những nội dung mới, cần thiết, đảm bảo tính chất giáo dục nhẹ nhàng, tự nhiên, không yêu cầu cao về tính logic, hạn chế tính hàn lâm của nội dung giáo dục để phù hợp với đặc điểm tâm sinh lí, tình cảm và sự phát triển của học sinh, xã hội và thời đại.

Các mạch nội dung trên cần được cấu trúc xoay quanh các mối quan hệ với bản thân, với người khác, với gia đình và nhà trường, với công việc, với cộng đồng, đất nước và nhân loại, với môi trường thiên nhiên và xuyên suốt cho cả 3 cấp học, được mở rộng, nâng cao dần qua từng cấp học; được xây dựng trên cơ sở kết hợp các giá trị truyền thống và hiện đại, xoay quanh các trục giá trị: giá trị bản thân, gia đình, cộng đồng dân tộc và giá trị toàn cầu của nhân loại; cần tích hợp giáo dục tinh thần trách nhiệm trước xã hội với kiến thức của các lĩnh vực khoa học đồng thời cập nhật được những đổi thay của đất nước và thời đại trong bối cảnh hội nhập quốc tế.        

Cần dạy học sinh những giá trị đạo đức cơ bản của con người thay cho quá nhiều kiến thức hàn lâm, thiếu vắng việc hình thành những thói quen đạo đức và kỹ năng sống đúng đắn. Giáo dục đạo đức trong nhà trường cần giảm thiểu những vấn đề cao xa, lớn lao, thay vào đó cần kiên trì bồi đắp lòng nhân ái, tính trung thực, lòng tự trọng, nếp nghĩ và lối sống lành mạnh, trọng đạo lý, sống có kỷ luật

Về phương pháp và hình thức tổ chức dạy học: Giáo viên phải tự tìm cho mình những phương pháp dạy học tốt nhất nhằm giúp học sinh có kỹ năng ứng xử phù hợp với chuẩn mực đạo đức. Thực tế cho thấy học sinh rất thích học môn giáo dục công dân vì trong giờ học các em được bày tỏ ý kiến. Điều quan trọng là thầy cô phải là gương sáng mọi lúc, mọi nơi để học sinh noi theo.

Trong giáo dục đạo đức-công dân cần coi trọng tính thuyết phục để học sinh thấy đúng, thấy hay mà tin theo, làm theo, giúp các em dần dần hình thành những phẩm chất và năng lực của người công dân tích cực, tự giác, góp phần xây dựng và bảo vệ đất nước. Vì vậy, đổi mới PPDH giáo dục đạo đức-công dân cần chú trọng sử dụng linh hoạt, hiệu quả các quan điểm dạy học, PPDH và kỹ thuật dạy học tích cực; tăng cường sử dụng các tình huống, các sự việc, các vấn đề, hiện tượng thực tế cuộc sống xung quanh, gần gũi với đời sống học sinh để phân tích, đối chiếu, minh họa vừa có sức hấp dẫn, vừa nhẹ nhàng, hiệu quả. Mặt khác, hành vi đạo đức, văn hóa pháp luật, kĩ năng sống… chỉ có thể được hình thành và trở nên có giá trị thông qua các hoạt động, trải nghiệm cuộc sống. Do vậy, dạy học/giáo dục đạo đức-công dân phải coi trọng các hoạt động trải nghiệm, sáng tạo, tạo môi trường, cơ hội, rèn luyện các ứng xử phù hợp các chuẩn mực đạo đức xã hội cho người học để hình thành ý thức, phẩm chất và năng lực của người công dân tương lai. Coi trọng giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh qua tấm gương đạo đức, nhân cách người thầy. Thực hiện “Mỗi thầy cô giáo là một tấm gương đạo đức, tự học và sáng tạo”.

Tăng cường các hoạt động, công tác Đoàn, Đội phong phú, ý nghĩa để lôi cuốn học sinh tham gia, qua các hoạt động tập thể sinh động đó để giáo dục đạo đức, lối sống lành mạnh cho các em.

Hình thức dạy học/giáo dục đạo đức-công dân phải đổi mới theo hướng linh hoạt, phù hợp, hiệu quả: dạy học theo lớp, theo nhóm và cá nhân, ở trong lớp, ngoài lớp và ngoài trường; tăng cường các sinh hoạt tập thể, câu lạc bộ, công tác đoàn, đội của học sinh; tăng cường thực hành, rèn luyện kỹ năng trong các tình huống cụ thể của đời sống; tích cực sử dụng các phương tiện thông tin truyền thông hiện đại nhằm đa dạng, cập nhật thông tin, tạo ra sự hứng thú cho học sinh. Tiếp tục xây dựng và phát huy hiệu quả của các trung tâm tư vấn tâm lý học đường trong việc giáo dục đạo đức, lối sống cho các em.

Về kiểm tra, đánh giá: Các hình thức kiểm tra, đánh giá chất lượng học tập đối với giáo dục đạo đức-công dân đều hướng tới phát triển phẩm chất và năng lực của học sinh. Do vậy, việc kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh cần thực hiện trong quá trình dạy học/giáo dục, không chỉ dừng lại ở điểm số các bài kiểm tra thường xuyên và định kỳ, mà còn phải chủ yếu dựa vào những nhận định, nhận xét cụ thể, thường xuyên dựa trên các biểu hiện về năng lực nhận thức, thái độ, các hành vi ứng xử trong toàn bộ quá trình các hoạt động học tập, sinh hoạt của học sinh ở trường, ở nhà và ở cộng đồng. Từ các nhận định đó, cần coi trọng việc động viên, khích lệ những cố gắng, tiến bộ, góp ý sửa chữa các thiếu sót, vượt qua các trở ngại về tâm lí của học sinh theo phương châm đánh giá vì sự tiến bộ của các em.

Giáo dục đạo đức cho học sinh trong nhà trường phổ thông luôn là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu, đòi hỏi sự quan tâm của các cấp, các ngành, sự phối hợp đồng bộ của các môi trường gia đình, nhà trường và xã hội. Có như vậy, chúng ta mới vun trồng, xây dựng được những lớp công dân có phẩm chất, đạo đức tốt, có năng lực để đóng góp cho công cộc xây dựng và phát triển đất nước./.

Phòng Giáo dục Trung học (sưu tầm)

Bản quyền thuộc về Sở giáo dục và Đào tạo Quảng Trị
Địa chỉ: Số 2, Đường Tạ Quang Bửu, TP Đông Hà, Tỉnh Quảng Trị. Email: bientap@quangtri.edu.vn
Thiết kế bỡi Trung tâm CNTT - Viễn Thông Quảng Trị