Nhưng làm thế nào để những thanh âm thân thương ấy không chỉ vang vọng trong ký ức của các thế hệ đi trước, mà còn trở thành niềm yêu thích của trẻ thơ hôm nay? Làm thế nào để di sản không nằm lại trong những lời giới thiệu, những trang tư liệu, mà thực sự bước vào đời sống học đường? Thầy, cô giáo Trường Tiểu học Đức Ninh, phường Đồng Hới, tỉnh Quảng Trị đã gửi gắm những trăn trở ấy qua hành trình trải nghiệm đầy cảm xúc - hoạt động ngoại khóa âm nhạc “Em yêu làn điệu dân ca - Vui hội Bài chòi”, hoạt động được tổ chức ngày 30/10/2026 tại phân hiệu và điểm trường chính.
Ngày hội có sự tham dự của đại diện Phòng Giáo dục phổ thông, Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Quảng Trị; Phòng Văn hóa - Xã hội phường Đồng Hới; thầy giáo Trần Văn Ninh, nguyên Chủ tịch Công đoàn Giáo dục Đồng Hới; đại diện Ban Đại diện cha mẹ học sinh Trường Tiểu học Đức Ninh, cùng đại diện các cơ quan báo chí, truyền thông đến dự và đưa tin. Sự quan tâm, hiện diện của quý đại biểu và các vị khách quý là nguồn động viên ý nghĩa đối với nhà trường trong nỗ lực đưa những giá trị văn hóa truyền thống đến gần hơn với học sinh.
Phát biểu khai mạc chương trình, cô giáo Nguyễn Thị Ánh Nguyệt, Hiệu trưởng nhà trường đã nhấn mạnh: “Bên cạnh việc học tập tri thức, các em cần được nuôi dưỡng tình yêu quê hương, biết trân trọng và gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc. Bởi giáo dục không chỉ mở rộng hiểu biết, mà còn bồi đắp tâm hồn; không chỉ giúp học sinh trưởng thành về tri thức, mà còn hình thành tình cảm, nhân cách và ý thức cội nguồn. Đó cũng chính là tinh thần mà hoạt động ngoại khóa hôm nay hướng tới: để các em được tiếp xúc với di sản bằng niềm vui, sự hứng thú và những trải nghiệm chân thực của tuổi thơ.
Tiếng trống hội vang lên, lời mời gọi thân thương cất lên:
“Ai về Tiểu học Đức Ninh
Xin mời ghé lại cùng chơi Bài chòi!”
Sân trường quen thuộc bỗng hóa thành không gian hội làng. Sắc màu của những tà áo dài cách tân, tiếng nhạc rộn ràng, những bước dân vũ đồng diễn trên nền giai điệu “Hò vươn mình” cùng ánh mắt háo hức của học sinh đã tạo nên một bức tranh ngày hội đầy sức sống. Những làn điệu Hò khoan Lệ Thủy, Hò hụi, Hò giã gạo, Vè, Hầu văn… lần lượt đưa các em đến gần hơn với âm hưởng dân gian miền Trung - khi tha thiết, sâu lắng; lúc vui tươi, dí dỏm.
Điều đáng quý của ngày hội không chỉ nằm ở việc tái hiện một trò chơi dân gian, mà còn ở cách nhà trường lựa chọn để di sản gặp gỡ tuổi thơ. Từ chất liệu truyền thống, những lời ca mới được biên soạn phù hợp với chủ đề và lứa tuổi học sinh. Các quân bài không còn là những tên gọi xa lạ, mà trở thành những nhân vật mang theo câu chuyện của cuộc sống hôm nay. Chuyện học trò, chuyện trường lớp, chuyện chăm ngoan, học tập; tình cảm gia đình, lòng biết ơn thầy cô, tình bạn, sự sẻ chia… tất cả được gửi gắm qua những câu hô vừa gần gũi, vừa giàu ý nghĩa.
Có tiếng cười hồn nhiên trước những câu hát hóm hỉnh về bạn nhỏ ham chơi, quên học; có sự lắng lại trong lời ca nhắc nhớ công ơn cha mẹ, thầy cô; có những bài học về lòng nhân ái, sự cảm thông dành cho những hoàn cảnh khó khăn. Những điều tưởng chừng rất đỗi bình thường trong cuộc sống lại trở nên sinh động khi được chuyển tải bằng nhịp điệu dân gian. Bài chòi vì thế không chỉ đem đến niềm vui, mà còn trở thành một cách giáo dục nhẹ nhàng: các em tiếp nhận điều hay lẽ phải bằng cảm xúc, tiếng cười và sự đồng cảm của chính mình.
Từ những câu chuyện gần gũi ấy, lời ca còn đưa các em trở về với quê hương, đất nước. Dòng Nhật Lệ thân thương, hình ảnh Mẹ Suốt kiên cường; khí phách của Bà Trưng, Bà Triệu… hiện lên qua những câu hát như những lát cắt ký ức được trao truyền bằng âm nhạc. Không cần những lời thuyết giảng dài, lịch sử và truyền thống vẫn có thể chạm đến tâm hồn trẻ thơ qua một hình ảnh thân thuộc, một câu hát dễ nhớ, một giai điệu ngân nga. Đó là sức mạnh riêng của nghệ thuật dân gian: làm cho những giá trị lớn lao trở nên gần gũi, để tình yêu quê hương được khơi dậy từ những điều giản dị nhất.
Và giữa những câu hát về quê hương, mái trường Đức Ninh hôm nay cũng được kể bằng chính làn điệu Bài chòi:
“Hai trường nay đã sum vầy,
Đức Ninh một mái, đong đầy niềm tin.
Thầy cô gắn kết chân tình,
Viết tiếp trang truyền thống xây dựng tương lai.”
Bốn câu hát ngắn gọn mà chất chứa tình cảm của một mái trường sau sáp nhập. Từ hai điểm trường nay cùng chung một mái nhà, từ những con người ở hai nơi cùng chung một hành trình, tinh thần đoàn kết, sự gắn bó và niềm tin vào tương lai đã được gửi vào lời ca dân dã. Thật đẹp khi câu chuyện của chính nhà trường không được kể bằng những lời giới thiệu trang trọng, mà được cất lên trong một làn điệu dân ca thân thuộc. Bài chòi lúc này không chỉ là di sản của quê hương, mà còn trở thành tiếng nói của tình đồng nghiệp, tình thầy trò và khát vọng xây dựng một mái trường chung.
Khi phần hội bắt đầu, sáu chòi chơi trở thành tâm điểm của sân trường. Những lượt rút bài, tiếng hô của anh chị Hiệu, sự hồi hộp chờ đợi và niềm vui khi nhận ra quân bài của mình đã cuốn hút học sinh vào cuộc chơi. Các em không chỉ đứng xem, mà được trực tiếp tham gia, lắng nghe, đối chiếu thẻ bài, giao lưu và cổ vũ bạn bè. Trong không khí rộn ràng ấy, những kỹ năng giao tiếp, hợp tác, sự mạnh dạn trước tập thể được hình thành một cách tự nhiên. Các em được học bằng trải nghiệm, được hiểu bằng cảm nhận và được ghi nhớ bằng niềm vui.
Có lẽ, khoảnh khắc đáng quý nhất của ngày hội không chỉ là lúc một chòi chiến thắng hay một quân bài được xướng tên, mà là khi học sinh hào hứng chờ nghe câu hô tiếp theo; khi những giai điệu tưởng như xa lạ trở nên thân thuộc; khi thầy cô và học trò cùng hòa mình vào một trò chơi dân gian. Khoảng cách giữa người trao truyền và người tiếp nhận được rút ngắn, để di sản không còn là câu chuyện của riêng quá khứ, mà trở thành một phần trong trải nghiệm của thế hệ trẻ hôm nay.
Để có được không gian văn hóa đầy màu sắc ấy là sự chuẩn bị công phu, tâm huyết và tinh thần trách nhiệm của tập thể cán bộ, giáo viên, nhân viên nhà trường. Từ xây dựng kế hoạch, biên soạn lời mới cho các quân bài, tập luyện các tiết mục, chuẩn bị đạo cụ, trang trí không gian đến tổ chức hoạt động tại hai điểm trường, mỗi phần việc đều thể hiện sự chung sức, đồng lòng. Đặc biệt, sự tham gia của Ban Giám hiệu và các thầy cô trong vai trò những người cùng hát, cùng chơi, cùng kết nối với học sinh đã làm nên không khí gần gũi, thân tình. Ngày hội cũng là dịp để nhà trường tăng cường phối hợp giữa gia đình, nhà trường và các lực lượng xã hội trong việc chăm lo đời sống tinh thần, giáo dục tình yêu văn hóa truyền thống cho học sinh.
Từ hoạt động hôm nay, có thể nhận ra một điều: Bảo tồn di sản trong nhà trường không nhất thiết phải bắt đầu bằng những điều lớn lao. Đôi khi, đó là một lời ca được viết lại cho gần với học trò; một trò chơi được tổ chức để các em tự mình khám phá; một câu chuyện quê hương được kể bằng giai điệu mà các em có thể ngân nga. Làm mới không phải để thay đổi bản chất của di sản, mà để tìm một cách tiếp cận phù hợp hơn, giúp những giá trị cũ tiếp tục được đón nhận trong đời sống mới. Khi học sinh biết yêu thích, biết tự hào và muốn tìm hiểu thêm về Bài chòi, hành trình trao truyền di sản đã có thêm những bước đi đầu tiên đầy ý nghĩa.
Một ngày hội khép lại, nhưng những thanh âm của Bài chòi vẫn còn ngân vang trong ký ức tuổi thơ. Ngày mai, các em sẽ trở lại với những trang sách, những bài học quen thuộc; nhưng có thể một câu hô vui, một quân bài ngộ nghĩnh hay lời ca về mái trường chung sẽ còn được nhắc lại trong những câu chuyện của các em. Và từ những điều giản dị ấy, tình yêu di sản được gieo mầm, được nuôi dưỡng, để mai này các em không chỉ là người thưởng thức mà còn có thể trở thành những người tiếp nối, gìn giữ và lan tỏa nét đẹp văn hóa quê hương.
“Em yêu làn điệu dân ca - Vui hội Bài chòi” vì thế không chỉ là một hoạt động ngoại khóa âm nhạc, mà còn là một hành trình kết nối di sản với giáo dục, truyền thống với hiện tại, nhà trường với cộng đồng và các thế hệ với nhau. Bởi một di sản chỉ thực sự có tương lai khi nó được sống trong đời sống hôm nay; một làn điệu chỉ thực sự ngân xa khi có thêm những trái tim biết yêu và cất tiếng hát cùng.
Giữa mái Trường Tiểu học Đức Ninh, tiếng Bài chòi đã ngân lên như một lời nhắn gửi: “Di sản không chỉ được gìn giữ trong ký ức, mà cần được đánh thức trong tâm hồn tuổi thơ. Và khi những câu hát quê hương còn được trẻ thơ yêu mến, văn hóa truyền thống sẽ còn một hành trình dài để tiếp nối và tỏa sáng”.












Tin bài và ảnh: Trường Tiểu học Đức Ninh, phường Đồng Hới

