Giữa đại ngàn Trường Sơn hùng vĩ, bản Đoòng thuộc xã Thượng Trạch (tỉnh Quảng Trị) nằm nép mình giữa những cánh rừng già. Con đường vào bản chủ yếu là những lối mòn xuyên rừng, phải băng qua nhiều con suối đá, mùa mưa nước dâng cuồn cuộn, mùa nắng những con dốc dài hun hút. Cuộc sống của người dân nơi đây còn nhiều khó khăn, việc tiếp cận với những tiện ích của đời sống hiện đại – trong đó có internet và mạng xã hội – vẫn còn hạn chế.
Bản Đoòng được xem là nơi "biệt lập" giữa đại ngàn Trường Sơn
Những đứa trẻ lớn lên giữa núi rừng, nhiều khi chỉ biết đến thế giới bên ngoài qua những câu chuyện của người lớn sau mỗi lần băng rừng ra trung tâm xã. Thế nhưng, từ bản làng xa xôi ấy, hai học sinh người Bru – Vân Kiều đã mang những ý tưởng sáng tạo từ chính cuộc sống vùng cao đến các cuộc thi khoa học và khởi nghiệp, tạo nên những dấu ấn đáng tự hào cho nhà trường và ngành giáo dục địa phương.
Những bước chân vượt núi đến lớp học
Đối với nhiều học sinh ở bản Đoòng, hành trình đến trường mỗi ngày vẫn là những bước chân lặng lẽ vượt rừng, băng suối. Mùa mưa, các em phải lội qua những dòng nước lạnh buốt; mùa nắng, những con dốc dài trở nên khô khốc và đầy đá. Con đường tìm con chữ vì thế chưa bao giờ là dễ dàng.
Thế nhưng, chính trong điều kiện còn nhiều thiếu thốn ấy, khát vọng học tập của học sinh vùng cao vẫn âm thầm lớn lên qua từng lớp học nhỏ giữa rừng sâu.
Trong số đó, hai em Nguyễn Thị Ne và Nguyễn Văn Lụt, học sinh lớp 8 Trường PTDTBT TH – THCS Tân Trạch (xã Thượng Trạch), đã tạo nên dấu ấn đáng tự hào với những ý tưởng sáng tạo xuất phát từ chính cuộc sống của mình.
Từ nỗi trăn trở vùng cao đến đề tài khoa học ý nghĩa
Xuất phát từ thực tế học sinh vùng cao ngày càng tiếp cận internet nhưng chưa có nhiều kỹ năng nhận diện những nguy cơ trên môi trường số, em Nguyễn Văn Lụt cùng nhóm bạn đã thực hiện đề tài “Lừa đảo trên không gian mạng – phương pháp nhận diện và bảo vệ bản thân bằng nâng cao kỹ năng sống”.
Đề tài đã xuất sắc đạt giải Nhì tại Cuộc thi Nghiên cứu khoa học kỹ thuật cấp tỉnh dành cho học sinh trung học.
Trong điều kiện đó, đề tài khoa học của 2 học sinh bản Đoòng đạt giải khoa học kỹ thuật là thành tích đáng tự hào của các em
Chia sẻ về ý tưởng của mình, Lụt cho biết:
“Ở vùng cao, nhiều bạn bắt đầu sử dụng điện thoại và mạng xã hội nhưng chưa hiểu hết những nguy cơ trên mạng. Chúng em muốn xây dựng những bài học đơn giản để giúp các bạn nhận biết lừa đảo và biết cách bảo vệ mình.”
Từ ý tưởng ban đầu, nhóm học sinh đã xây dựng một chương trình giáo dục kỹ năng sống với nhiều tình huống thực tế, giúp học sinh nhận diện các dấu hiệu lừa đảo, biết cách kiểm chứng thông tin và chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ khi gặp tình huống nghi ngờ.
Thầy Nguyễn Thanh Bình, giáo viên hướng dẫn đề tài, chia sẻ:
“Điều đáng quý là các em xuất phát từ chính cuộc sống của mình để hình thành ý tưởng. Những nội dung các em xây dựng không chỉ có giá trị học tập mà còn rất thiết thực với học sinh vùng cao – nơi các em đang bắt đầu tiếp cận môi trường số.”
Khởi nghiệp từ sản vật của đại ngàn
Không chỉ dừng lại ở nghiên cứu khoa học, học sinh vùng cao còn mang đến những ý tưởng khởi nghiệp gắn với tài nguyên của quê hương.
Dự án “Đặc sản đại ngàn Thượng Trạch” do em Nguyễn Thị Ne cùng các bạn thực hiện đã thu hút sự quan tâm tại Cuộc thi “Học sinh, sinh viên với ý tưởng khởi nghiệp” lần thứ VIII.
Dự án xuất phát từ thực tế tại xã Thượng Trạch – nơi có nguồn măng nứa và chuối rừng dồi dào, nhưng phần lớn chỉ được bán tươi cho thương lái với giá thấp. Từ trăn trở đó, nhóm học sinh đã đề xuất mô hình chế biến sâu với các sản phẩm như măng khô, măng ngâm chua cay và chuối sấy, nhằm nâng cao giá trị nông sản địa phương.
Dự án đã đạt giải Nhì ở lĩnh vực Nông nghiệp, môi trường và năng lượng.
Thầy giáo hướng dẫn và hai học sinh tiếp cận thông tin xây dựng đề tài khoa học
Em Nguyễn Thị Ne chia sẻ:
“Bà con trong bản thường bán măng và chuối tươi nên thu nhập không cao. Nhóm em nghĩ nếu chế biến thành sản phẩm khô thì có thể bảo quản lâu hơn và giúp bà con bán được giá tốt hơn.”
Điểm đáng chú ý của dự án là định hướng sản xuất sạch và ứng dụng công nghệ, như sấy lạnh, hút chân không và gắn mã QR truy xuất nguồn gốc sản phẩm, góp phần nâng cao niềm tin của người tiêu dùng.
Không chỉ dừng lại ở chế biến nông sản, nhóm học sinh còn ấp ủ ý tưởng kết hợp trải nghiệm du lịch rừng, nơi du khách có thể cùng người dân vào rừng tìm măng, hái chuối và tìm hiểu văn hóa bản địa.
Theo tính toán của nhóm, mô hình này có thể tạo nguồn thu ổn định và mở ra cơ hội việc làm cho người dân địa phương.
Những hạt mầm hy vọng giữa rừng sâu
Thầy Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường PTDTBT TH – THCS Tân Trạch, xúc động chia sẻ:
“Học sinh ở các bản vùng cao đi học rất vất vả, nhiều em phải đi bộ qua rừng, qua suối mới đến trường. Vì vậy những thành tích các em đạt được tại các cuộc thi là điều rất đáng trân trọng. Quan trọng hơn, các em đã biết suy nghĩ và tìm cách giải quyết những vấn đề từ chính cuộc sống của bản làng mình.”
Giữa đại ngàn Trường Sơn, nơi con đường đến trường vẫn còn nhiều gian nan, những thành tích mà các học sinh bản Đoòng đạt được không chỉ là niềm tự hào của nhà trường mà còn là minh chứng sinh động cho khát vọng vươn lên mạnh mẽ của thế hệ trẻ vùng cao.
Từ những lớp học nhỏ giữa rừng sâu, những ý tưởng giản dị nhưng giàu tính thực tiễn đang được nuôi dưỡng từng ngày.
Và biết đâu, từ những hạt mầm sáng tạo ấy, trong một ngày không xa, sẽ nảy nở thành những giải pháp thiết thực, góp phần làm đổi thay cuộc sống nơi bản làng xa xôi – nơi mà giữa đại ngàn Trường Sơn, những ước mơ vẫn đang lặng lẽ lớn lên cùng từng trang sách.
